Dziedzictwo śląskiej szlachty w powiecie krapkowickim Część 1

Województwo opolskie,  a w szczególności powiat krapkowicki, jest bogate w posiadłości szlacheckie, które były wznoszone od średniowiecza aż po XIX wiek. Te pałace opowiadają o burzliwej przeszłości Śląska. W czasie pruskiego panowania wiele z tych budynków zostało wybudowanych, ponieważ bogactwo pochodzące z węgla i rud metali pozwalało budowniczym na pokazanie swojego bogactwa poprzez architekturę. Mimo upadku wielu zabytków na przestrzeni lat, gęstość zamków w regionie pozostaje wysoka.
Początkowo tytuł hrabiego w Niemczech nie był dziedziczny, lecz nadawany przez cesarzy, zwłaszcza z dynastii Ottonów, szlacheckim rodzinom. Doprowadziło to do powstania licznych rodów hrabiowskich na Śląsku.

Górny Śląsk, który w XIX wieku stał się drugim co do wielkości okręgiem przemysłowym Niemiec, po upadku przemysłu ciężkiego stał się sekretną atrakcją dla podróżników kulturalnych. Region charakteryzuje się dużą liczbą rezydencji szlacheckich i rozległych parków. Industrializacja przyniosła bogactwo, które zainwestowano w budowę i rozbudowę licznych zamków. Dziś te piękne budowle są wykorzystywane w różny sposób. Niektóre zostały odrestaurowane i służą jako hotele, inne zostały przekształcone w centra zdrowia lub sanatoria. Niektóre są dostępne dla zwiedzających, inne nie. Niestety, wiele z tych pięknych budynków już nie istnieje. W wyniku działań wojennych lub zaniedbania powojennych właścicieli zostały zniszczone lub zamienione w ruiny.

W powiecie krapkowickim na przestrzeni wieków kilka znaczących śląskich rodów szlacheckich posiadało swoje majątki, wśród nich były między innymi rodziny: Gaschin, Redern, Pückler, Oppersdorf, Seherr-Thoss, Larisch, Haugwitz i Strachwitz.

Ród Tiele-Winckler urzędował w Kujawach
Rodzina von Tiele-Winckler jest jednym z najbardziej znanych rodów, które posiadały majątki w tej części Śląska. W XIX wieku, dzięki działalności przemysłowej w Górnośląskim Okręgu Przemysłowym, zdobyli ogromne bogactwa. Pałac w Mosznej, będący jedną z najbardziej znanych atrakcji turystycznych województwa opolskiego, jest ich najważniejszą rezydencją. Mało kto wie, że byli także właścicielami małego pałacyku w Kujawach, który obecnie jest niepozorną ruiną przy drodze z Krapkowic do Mosznej.

Historia pałacu w Kujawach i Tiele-Wincklerów sięga końca XIX wieku, kiedy to w 1863 r. właścicielem dóbr kujawskich został przemysłowiec z Miechowic koło Bytomia Hubert von Tiele-Winkler. Pałac został szybko rozbudowany przez jego syna, Franciszka. W 1908 roku rodzina przeniosła zarząd swojego majątku do rezydencji w Kujawach, która pozostała w ich posiadaniu aż do 1945 roku. Pałac, zbudowany w stylu neobarokowym, otoczony jest parkiem ze stawem, stanowiącym malownicze tło dla tej historycznej budowli. 

Von Haugwitz i ich dziedzictwo w Żużeli
Kolejna ważna rodzina szlachecka to von Haugwitz – arystokratyczny ród, który od średniowiecza zamieszkiwał Saksonię, Śląsk, Czechy, Morawy i Łużyce. Pierwsza wzmianka o rodzinie pochodzi z XII wieku. Na Śląsku rodzina posiadała miasto i majątek Złotego Stoku oraz Krapkowic (od 1769 do 1945 roku.) W XIX wieku majątek w Żużeli przeszedł w ręce rodziny von Haugwitz. W 1886 roku posiadłość o powierzchni 272 hektarów wchodziła w skład majoratu Krapkowice, należącego do hrabiego Kurta von Haugwitz. Majątek w Żużeli w tym czasie aż do początków XX wieku był dzierżawiony. Dobra w posiadaniu rodziny von Haugwitz pozostały do końca drugiej wojny światowej.

Dwór w Żużeli został wzniesiony w trzeciej ćwierci XIX wieku jako siedziba zarządców majątku. Budynek, murowany z cegły i otynkowany, wzniesiono na rzucie prostokąta. Dwór był częściowo parterowy, częściowo dwukondygnacyjny, a jego dachy miały kształt siodłowy. Elewacje budynku, choć znacznie uproszczone, zachowały część detali architektonicznych: wydatny gzyms między kondygnacjami, proste opaski wokół otworów okiennych oraz płyciny pod oknami drugiej kondygnacji. Dziedzictwo rodziny von Haugwitz w Żużeli jest ważnym elementem historii tej miejscowości, świadczącym o jej arystokratycznym rodowodzie.

W kolejnym wydaniu Tygodnika Krapkowickiego przyjrzymy się bliżej dziedzictwu rodu Seher-Thoss na ziemiach krapkowickich. Opowiemy o ich wpływie na region oraz o tym, jakie ślady pozostawili po sobie w postaci wspaniałych rezydencji i parków.