Powiat krapkowicki to miejsce o wyjątkowych walorach przyrodniczych, nierozerwalnie związanych z doliną Odry. Obok potężnych dębów czy powracających na łąki susłów moręgowanych, w korytarzach ekologicznych naszego regionu żyją organizmy niezwykle dyskretne, lecz posiadające niesamowitą misję, a są nimi porosty. To właśnie one, rosnąc na korze drzew w krapkowickich rezerwatach, na przydrożnych alejach czy leśnych wyspach śródpolnych działają jak czułe, naturalne stacje monitoringu środowiska.
Czym właściwie są porosty?
Wciąż niedocenianą grupą organizmów są porosty. Ich mała popularność może wynikać z zanikania ich siedlisk. Wbrew powszechnemu przekonaniu porosty nie są roślinami. Z systematycznego punktu widzenia należą do królestwa grzybów. Ich istnienie opiera się na unikalnym, partnerskim układzie - specyficznej symbiozie, często nazywanej również helotyzmem, czyli rodzajem kontrolowanego pasożytnictwa grzyba nad glonem.
Plechę porostu tworzą splecione strzępki grzyba, wewnątrz których bezpiecznie żyją komórki glonów. Ten podwójny ustrój daje im niespotykane możliwości: higroskopijne strzępki grzyba chłoną i magazynują nawet niewielkie ilości wilgoci z mgły, rosy czy deszczu, natomiast samożywny glon, dzięki obecności chlorofilu, przeprowadza fotosyntezę i dostarcza pokarmu całemu organizmowi. Ze względu na budowę zewnętrzną porosty dzielimy na trzy podstawowe formy morfologiczne. Porosty skorupiaste mają silnie spłaszczoną plechę, mocno przytwierdzoną do podłoża. Z kolei porosty listkowate są słabiej spłaszczone i przypominają listki, które tylko częściowo łączą się z podłożem. Porosty krzaczkowate są natomiast silnie rozgałęzione, odstają od podłoża i są z nim najsłabiej związane.
Doskonałe organizmy wskaźnikowe
W ekologii organizmy wskaźnikowe, czyli bioindykatory, to gatunki lub ich grupy, których obecność, nieobecność albo reakcje życiowe pozwalają ocenić stan środowiska i stopień jego zanieczyszczenia.
Porosty należą do najlepszych i najszerzej stosowanych biowskaźników. Są organizmami zmiennowodnymi, dlatego ich nawodnienie i aktywność zależą od wilgotności powietrza. Wraz z wodą do ich wnętrza mogą przenikać również zanieczyszczenia. Szczególnie wrażliwe są na związki siarki, które mogą zaburzać fotosyntezę, prowadzić do rozpadu symbiozy i w konsekwencji do obumarcia porostu.
Różne formy porostów wykazują różną odporność na zanieczyszczenia. Najbardziej wrażliwe są porosty krzaczkowate, następnie listkowate, a najbardziej odporne są formy skorupiaste. Zależność tę wykorzystuje się w skali porostowej, która pozwala oceniać jakość powietrza, szczególnie pod kątem obecności związków siarki.
Jak się porosty u nas czują?
Obszary przyrodnicze powiatu krapkowickiego, obejmujące m.in. fragmenty Borów Niemodlińskich, doliny Odry z Łęgiem Zdzieszowickim i Żywocickim oraz rezerwaty Lesisko i Kamień Śląski, mogą stanowić teren do obserwacji porostów. Na tym obszarze można spotkać gatunki o bardzo różnych wymaganiach ekologicznych. W rezerwacie „Kamień Śląski” (gmina Gogolin) odnotowano m.in. pawężnicę rozłożystą (Peltigera horizontalis) – rzadki, listkowaty gatunek wrażliwy na zanieczyszczenia. W okolicach Góry Świętej Anny spotykane są natomiast m.in. jaskrawiec zwieńczony (Caloplaca coronata) oraz kropnica Baglietta (Bacidia bagliettoana). Z kolei w rezerwacie przyrody „Gogolińskie Gniewosze” występują pawężnice: palczasta (Peltigera polydactylon) i psia (P. canina). Warto jednak zaznaczyć, że bogactwo porostów na tym terenie jest ograniczone. Wpływ mogą na to mieć zarówno zanieczyszczenia powietrza, jak i zmiany warunków panujących w lesie, m.in. zacienienie dna lasu czy przekształcenia siedlisk. Co istotne, w ostatnich latach obserwuje się w niektórych miejscach całkowity zanik tych cennych organizmów, dlatego warto zastanowić się co możemy wspólnie zrobić dla ich ochrony.
Co możemy zrobić dla porostów?
Ochrona porostów nie musi oznaczać tworzenia osobnych rezerwatów tylko dla tych organizmów. Każda forma ochrony przyrody, zarówno gatunkowa, jak i obszarowa, może przyczyniać się do zachowania konkretnych gatunków i ich siedlisk. Dobrym przykładem ochrony przyrody są rezerwaty tworzone z myślą o ochronie lasów, roślin czy zwierząt, które jednocześnie zapewniają odpowiednie warunki dla porostów. Ważne jest również pozostawianie w lasach starych, dziuplastych drzew oraz ograniczanie zrębów zupełnych w najcenniejszych fragmentach lasów. Duże znaczenie ma także dalsze ograniczanie emisji pyłów i gazów, w tym związków siarki, ponieważ porosty bardzo szybko reagują na pogorszenie jakości powietrza. Działania podejmowane w celu ograniczenia emisji przez zakłady przemysłowe mogą więc przynosić korzyści nie tylko ludziom, ale również całym zespołom organizmów związanych z lasem. Ochrona porostów jest tym samym częścią szerszej troski o różnorodność biologiczną i jakość naszego środowiska. Doświadczenia przyrodników z poprzednich lat pokazują, że dzięki konsekwentnym działaniom na rzecz ochrony środowiska, również na terenie powiatu krapkowickiego możemy przywracać przyrodzie dobre warunki do rozwoju i ocalić cenne organizmy, takie jak porosty.
Zadanie współfinansowane z budżetu powiatu krapkowickiego.
Napisz komentarz
Komentarze