Dzieci na granicy przeciążenia

- Jakie trzy najczęstsze powody zgłaszania się rodziców do gabinetu widzi Pan obecnie? Czy zmieniły się one na przestrzeni ostatnich lat?
- Pierwszym i najczęstszym powodem konsultacji jest wsparcie w organizacji dokumentacji oraz całego procesu diagnostycznego. Wielu rodziców czuje się zagubionych wśród formalności, a jednocześnie coraz częściej podejrzewa trudności neurorozwojowe, takie jak ADHD, spektrum autyzmu czy specyficzne trudności w uczeniu się. Drugim obszarem są problemy z koncentracją, podzielnością uwagi i szeroko pojętym funkcjonowaniem wykonawczym, które utrudniają naukę i codzienne funkcjonowanie dziecka. Trzecia grupa trudności to kwestie wychowawcze: wybuchy złości, impulsywność, konflikty, agresywne reakcje czy problemy w relacjach rówieśniczych. W ostatnich latach widać wyraźną zmianę. Kiedyś dominowały problemy wychowawcze, dziś rodzice coraz częściej zgłaszają się z troską o dobrostan emocjonalny swoich dzieci. Pojawia się więcej lęków, przeciążenia, trudności z regulacją emocji, a także temat związany z nadużywaniem technologii. Coraz więcej rodziców szuka nie tylko rozwiązania, ale przede wszystkim zrozumienia i spójnego obrazu funkcjonowania dziecka.

- Które zachowania dzieci są często bagatelizowane, a powinny stać się sygnałem alarmowym do skorzystania z pomocy specjalisty?
- Najczęściej bagatelizowane jest coś, co stało się społecznie akceptowane, choć wcale nie jest bezpieczne dla młodego mózgu – zbyt wczesne korzystanie z telefonów i mediów społecznościowych. Rodzice robią to z troski, chcąc zapewnić dziecku kontakt lub zajęcie, jednak badania są jednoznaczne: wczesna i intensywna ekspozycja na smartfon wpływa negatywnie na rozwój uwagi, regulację emocji i sen. Smartfony to nie jedyne zagrożenie. Nadmierna obecność elektroniki – choćby telewizor działający w tle – powoduje przestymulowanie, osłabia regulację emocjonalną i ogranicza ciekawość świata. W wielu domach urządzenia zaczynają zastępować relację, a to powinno być wyraźnym sygnałem alarmowym. Bagatelizowane są także przemocowe zachowania dzieci, nawet jeśli pojawiają się „tylko” w zabawie. Jeżeli takie zachowania są częste, intensywne lub powodują cierpienie innych dzieci, warto przyjrzeć im się bliżej.

- Dzisiejsze dzieci żyją pod dużą presją – szkoły, ocen, zajęć dodatkowych. Jaką cenę emocjonalną płacą za to najmłodsi?
- Reakcje dzieci są bardzo indywidualne, jednak cena za nadmiar presji bywa wysoka: przewlekłe napięcie, trudności ze snem, obniżone poczucie własnej wartości oparte jedynie na ocenach, a także spadek motywacji i ciekawości. Coraz częściej u dzieci obserwuje się przestymulowanie, przeciążenie i wypalenie – zjawiska dawniej kojarzone głównie z dorosłymi.
Nadmiar oczekiwań odbiera przestrzeń do odpoczynku, spontanicznej zabawy i budowania relacji – a to fundament zdrowego rozwoju psychicznego.

- Jak współczesne technologie i media społecznościowe wpływają na psychikę dzieci?
- Technologia ułatwia życie, ale młody mózg jest wobec niej szczególnie bezbronny. Narzędzia cyfrowe projektowane są tak, by angażować uwagę – im młodsze dziecko, tym silniejszy wpływ. U młodszych dzieci nadmiar technologii przekłada się na trudności z koncentracją, impulsywność, problemy ze snem i przestymulowanie. Ogranicza kontakt z dorosłymi, zabawę symboliczną i eksplorowanie świata wszystkimi zmysłami. U starszych dochodzą presja porównywania się, hejt, lęk przed odrzuceniem czy FOMO. To utrudnia budowanie zdrowej samooceny. Media społecznościowe stanowią też realne zagrożenie: dziecko może trafić na treści pornograficzne, brutalne nagrania, reklamy używek czy osoby chcące je wykorzystać. Dlatego kluczowe pytanie brzmi nie „czy technologia jest dobra?”, lecz „jak wpływa na moje dziecko i ile miejsca zajmuje w jego życiu?”.

- Agresja u dziecka budzi niepokój. Jak odróżnić tę naturalną od sygnału problemu emocjonalnego?
- Są okresy rozwojowe, w których wzmożona emocjonalność jest czymś naturalnym – u dwulatków, przedszkolaków i nastolatków. Jednak niepokój powinny budzić sytuacje, gdy agresja jest częsta, intensywna, trudna do zatrzymania, pojawia się bez przyczyny lub towarzyszy jej lęk czy izolacja. Szczególnie uważnie warto traktować zachowania wymierzone w młodsze, słabsze dzieci lub zwierzęta – często są sygnałem głębszych problemów emocjonalnych.

-  Jakie są pierwsze kroki, które może wykonać rodzic, gdy zauważy wybuchy złości lub agresji?
-  Najpierw – uważna obserwacja. Warto przeanalizować, co poprzedza wybuch: jakie bodźce docierają do dziecka, jak wyglądał jego dzień, czy jest zmęczone, zestresowane lub przestymulowane. Równie ważne jest spojrzenie na siebie: jak my regulujemy emocje, jak mówimy do dziecka, jaki przykład dajemy. Dopiero wtedy można wprowadzać odpowiednie działania: nazywanie emocji, zapewnienie bezpieczeństwa, spokojne granice, przewidywalność, czas na odpoczynek i ruch. Jeśli trudności się utrzymują, zebrane obserwacje będą cenną wskazówką dla specjalisty.

- Co powiedziałby Pan rodzicom, którzy czują, że „coś jest nie tak”, ale wahają się przed zgłoszeniem do specjalisty?
To naturalne, że się wahacie. Im silniejsza więź z dzieckiem, tym trudniej spojrzeć na jego trudności z dystansu. Miłość rodzica nie pozwala być w pełni obiektywnym – i to jest całkowicie normalne. Konsultacja u specjalisty nie polega na ocenianiu rodzica ani etykietowaniu dziecka. To rozmowa, której celem jest zrozumienie sytuacji i zaplanowanie dalszych kroków. Zawsze można skonsultować się z innym specjalistą. Diagnoza nie jest wyrokiem – jest początkiem drogi wsparcia. A odwaga rodzica, który zrobi pierwszy krok, daje dziecku to, czego najbardziej potrzebuje: pewność, że nie musi zmagać się z trudnościami samotnie.

- Dziękuję za rozmowę.

Zadanie współfinansowane z budżetu powiatu krapkowickiego.