Świątynia, która przetrwała wieki

Murowany kościół od XVI wieku
Obecny, murowany kościół w Kujawach został ufundowany w 1583 roku przez rodzinę Pücklerów – właścicieli m.in. Niemodlina i Szydłowca Śląskiego. Zaraz po powstaniu świątynia miała charakter ewangelicki. Ród Pücklerów, jeden z bardziej znaczących na Śląsku w XVI wieku, pozostawił po sobie nie tylko architektoniczne dziedzictwo, ale również ślady osobistej obecności. Jeszcze w XIX wieku we wnętrzu znajdowały się pełnopostaciowe drewniane figury fundatorów oraz krypta, w której ich pochowano.
Z czasem, w wyniku zmian religijnych i politycznych, kościół przeszedł w ręce katolików. Poświęcony został pod koniec XVII wieku, a do roku 1730 dobudowano do niego dwie kaplice boczne: południową pod wezwaniem św. Barbary oraz północną, pw. św. Józefa. Kolejna większa przebudowa miała miejsce dopiero w latach 1936–1939 – wówczas przedłużono nawę główną i dobudowano nawy boczne, a wieża została odtworzona zgodnie z pierwotnym renesansowym projektem.

Architektura i wystrój – świadectwo epok
Świątynia jest orientowana, murowana z cegły na kamiennej podmurówce, z elewacjami dekorowanymi ramowo, oskarpowana i otynkowana. Zbudowana została na prostokątnym planie, z nieco wysuniętą na wschód nawą główną i trójbocznie zamkniętym prezbiterium. Przy południowej ścianie prezbiterium mieści się zakrystia z lożą kolatorską umieszczoną ponad nią – kolejne świadectwo wpływów fundatorskich.

Kościół nakryty jest dachami siodłowymi, wielopołaciowymi nad prezbiterium i kaplicami bocznymi, a nad zakrystią – pulpitowym. Zachodnia fasada dominuje dzięki czworobocznej, trójkondygnacyjnej wieży z podcieniami w dolnej kondygnacji, zwieńczonej hełmem z latarnią. Wnętrze – sklepione kolebkowo z lunetami – zdobią bogate dekoracje stiukowe i zachowane fragmenty polichromii.

Szczególne znaczenie ma renesansowa polichromia w prezbiterium z 1595 roku, odnowiona w XX wieku, ukazująca anioły z Arma Christi w medalionach wśród motywów groteskowych i arabeskowych. Polichromia nawy głównej, mimo że powstała dopiero w połowie XX wieku, utrzymana została w duchu renesansowym i harmonijnie współgra z oryginalnymi elementami.

Wyróżnia się również późnorenesansowa ambona z końca XVI wieku, bogato zdobiona płaskorzeźbami ze scenami z życia Chrystusa, Marii i Apostołów. Warto wspomnieć, że pierwotnie kosz ambony wsparty był na rzeźbie św. Krzysztofa – dziś niestety niezachowanej.

Centralnym punktem prezbiterium pozostaje późnobarokowy ołtarz główny z obrazem Trójca Święta, namalowanym w 1776 roku przez Franciszka Sebastiniego – artystę związanego z regionem i znanego z licznych dzieł sakralnych na Śląsku.

Kontekst i otoczenie
Kościół w Kujawach stanowi integralną część historycznego układu przestrzennego miejscowości. Usytuowany jest centralnie, w pobliżu XIX-wiecznego pałacu rodziny Tiele-Wincklerów – kolejnych znamienitych właścicieli tych ziem. Otoczony niskim kamiennym murem z dwoma bramkami (współczesną od strony wschodniej i renesansową od zachodu), obiekt zachowuje dawny charakter i układ przestrzenny.

Dziedzictwo i przyszłość
Kościół w Kujawach to nie tylko budowla sakralna, ale i trwały ślad dziejów religijnych, artystycznych i społecznych regionu. Odzwierciedla zmieniające się wpływy kulturowe i wyznaniowe – od protestanckich początków, przez katolicką rekonsekrację, po XX-wieczne remonty i przekształcenia. Jego historia jest przykładem wielowarstwowości śląskiej tożsamości, a jego architektura i wyposażenie – materialnym świadectwem minionych epok.