Wielkanoc w stylu zero waste

Gdy nadchodzi wiosna, wielu z nas zaczyna porządkować swoją przestrzeń. Wyrzucamy niepotrzebne rzeczy, myjemy okna i sprzątamy zapomniane zakątki – strychy, piwnice czy pawlacze. W okresie Wielkanocy chcemy przygotować nasze domy na nowy sezon tak, aby lśniły czystością. Często jednak w trakcie porządków pozbywamy się przedmiotów, które wciąż mają potencjał i mogłyby zostać ponownie wykorzystane. Choć nurt zero waste (z ang. „bez odpadów”) lub less waste („mniej odpadów”) staje się coraz popularniejszy, wciąż nie wszyscy go znają. Tymczasem nawet niewielkie zmiany w sposobie przygotowań do świąt mogą mieć znaczenie dla środowiska.

Konsumpcjonizm
W dobie rozwiniętego konsumpcjonizmu często łączymy świętowanie ważnych okazji z kupowaniem nowych dekoracji, prezentów czy większej niż zwykle ilości jedzenia. Okres przedświąteczny bywa wręcz zachętą do wydawania pieniędzy. Paradoks polega na tym, że po oczyszczeniu domu z niepotrzebnych rzeczy szybko zapełniamy go kolejnymi przedmiotami. Dekoracje świąteczne nie muszą jednak być kupowane w pośpiechu tuż przed świętami. W wielu przypadkach możemy wykorzystać to, co już mamy w domu. Stare ubrania mogą posłużyć jako praktyczne ścierki do sprzątania, a różne drobiazgi – jako elementy dekoracyjne. Warto więc porządkować przestrzeń, ale bez jej ponownego zagracania.

Efekt Diderota
W kontekście konsumpcji warto wspomnieć o zjawisku psychologicznym zwanym Efektem Diderota. Polega ono na tym, że zakup jednego nowego przedmiotu często prowadzi do kolejnych zakupów. Kupując na przykład modną figurkę wielkanocnego zająca, zaczynamy odczuwać potrzebę dokupienia innych elementów, które będą do niej pasować. W ten sposób powstaje spirala wydatków i niepotrzebnych przedmiotów. Świadomość tego mechanizmu pomaga zachować dystans do przedświątecznych promocji i podejmować bardziej przemyślane decyzje zakupowe.

Co to jest zero waste?
Zero waste to nurt polegający na maksymalnym wykorzystaniu już wyprodukowanych dóbr, tak aby ograniczyć powstawanie odpadów. Jego podstawą jest prosta zasada: każda rzecz musi się gdzieś podziać. W przyrodzie odpady jednego organizmu stają się zasobem dla innych. Gdy drapieżnik upoluje ofiarę, pozostałości po jego posiłku zjadają inne zwierzęta, np. sępy czy hieny. Nawet odchody stanowią pokarm dla wielu organizmów – tzw. koprofagów – oraz dla destruentów rozkładających materię organiczną i tworzących glebę.
Człowiek jest jedynym gatunkiem, który wytwarza ogromne ilości śmieci – przedmiotów, które uznajemy za bezużyteczne. Tymczasem ograniczenie odpadów jest możliwe. Jedną z pionierek ruchu zero waste jest Bea Johnson, która pokazuje, że jej czteroosobowa rodzina wytwarza rocznie zaledwie jeden litrowy słoik odpadów.  Choć dla wielu osób brzmi to niewiarygodnie, nawet niewielkie ograniczenie ilości śmieci – o kilka procent – może przynieść ogromny efekt w skali globalnej.

Jak śmiecimy?
Według danych Unii Europejskiej przeciętny mieszkaniec wspólnoty wytwarza rocznie około 487 kilogramów odpadów komunalnych. Najwięcej śmieci produkuje Dania – aż 781 kilogramów na osobę rocznie. Polska wraz z Rumunią znajduje się na końcu tego zestawienia – odpowiednio 315 i 272 kilogramy odpadów na mieszkańca. Nie oznacza to jednak, że możemy być spokojni. Nasze śmieci często trafiają do lasów, na łąki czy do nielegalnych wysypisk. Największym źródłem odpadów w Polsce jest przemysł, w tym górnictwo, energetyka i przemysł przetwórczy. Jednak gospodarstwa domowe również mają swój udział w tym problemie. Nawet niewielkie zmiany w codziennych wyborach konsumenckich mogą mieć znaczenie w skali całego kraju.
Aby ograniczyć nadmierną konsumpcję niektóre przedmioty można wykorzystywać wielokrotnie. Warto wybierać produkty w opakowaniach zwrotnych, na przykład w szklanych butelkach, których żywotność można przedłużyć nawet do 25 cykli.  Od niedawna w Polsce wprowadzony został system kaucyjny, jednak nie obejmuje on wszystkich butelek. Mimo to możliwe jest również oddawanie niektórych opakowań bez kaucji – wtedy zwracana kwota jest niższa. Przy okazji domowych porządków można więc odzyskać kilka złotych. Chociaż nie wszystkie sklepy chętnie przyjmują butelki zwrotne, to sklep, w którym kupiliśmy produkt w opakowaniu zwrotnym, ma obowiązek przyjąć takie opakowanie (czasem za okazaniem paragonu, choć nie zawsze jest to konieczne). Zamiast kupować nowe przedmioty codziennego użytku – takie jak meble, naczynia czy ubrania – możemy skorzystać z rynku rzeczy używanych, tzw. z drugiej ręki. Takie przedmioty są często kilkukrotnie tańsze od nowych. Dodatkowym atutem jest to, że bardzo często są wykonane z lepszych materiałów, a skoro przetrwały już wcześniejsze użytkowanie, mogą służyć jeszcze przez wiele lat.

Dekoracje
Zanim kupimy jakiekolwiek dekoracje świąteczne, warto przejrzeć ozdoby znajdujące się w naszych domach. Najbardziej korzystną dla środowiska opcją jest wykorzystanie dekoracji z lat poprzednich. Nakręcanie sprzedaży i konsumpcjonizmu w okresie przedświątecznym jest szczególnie widoczne. Tymczasem wykorzystanie zeszłorocznych ozdób, figurek czy dekoracji tekstylnych będzie najrozsądniejszym wyborem. Dobrym pomysłem są także żywe kwiaty cebulowe w doniczkach. Po świętach cebule można wsadzić do ziemi i cieszyć się nimi w kolejnych latach. Wiele dekoracji wielkanocnych opiera się na wiosennych pastelowych kolorach – miętowym, pudrowym różu czy modnym odcieniu masełkowym – oraz na wizerunkach zwierząt: kurek, zajączków czy baranków. Jeśli przyjrzymy się ofercie sklepów, łatwo zauważyć, że co roku pojawiają się bardzo podobne przedmioty. Jeżeli zależy nam na elegancji, znakomitą dekoracją będą białe obrusy, świeże kwiaty lub gałązki wierzbowe z baziami. Taka dekoracja jest niezwykle tania, naturalna, a przy tym biodegradowalna. Bardzo ekologiczną ozdobą są również jajka – zarówno barwione, jak i wydmuszki powstałe podczas przygotowywania świątecznych potraw i deserów. Ciekawą dekoracją jest także tradycyjna rzeżucha wysiana kilka dni przed świętami. Ozdabia stół, a jednocześnie jest jadalna i bardzo zdrowa. Takie dekoracje są najlepszym przykładem podejścia zero waste – po świętach nic się nie marnuje. Sprawdzonym sposobem na ekologiczne ozdobienie świątecznego koszyczka jest farbowanie jajek w łupinach cebuli. Jeżeli nie zdążyliśmy zebrać odpowiedniej ilości łusek, możemy poprosić o nie w warzywniaku – sprzedawcy często mają ich nadmiar. Do wywaru warto dodać odrobinę octu, który utrwali kolor. Po wyschnięciu jajka można delikatnie natrzeć olejem – dzięki temu nabiorą pięknego połysku. Warto robić to w rękawiczkach, ponieważ łupiny cebuli mogą barwić dłonie. Dobrym pomysłem są takie dekoracje, które można później zjeść – na przykład jajka czy rzeżucha. Dzięki temu po świętach nic się nie marnuje.

Wybieraj świadomie
Wszystkie powyższe zasady można połączyć w jedną zasadę zwaną „Zasadą 3R”. Nazwa wzięła się od trzech angielskich słów: reduce – redukuj, reuse – używaj ponownie, recycle – recykling. Do zmniejszenia ilości odpadów przyczyniają się odpowiedzialne i świadome wybory konsumenckie, które towarzyszą nam na co dzień. Bezmyślne produkowanie śmieci przyczynia się do wzrostu kosztów związanych z wywozem i przetwarzaniem odpadów, degradacją środowiska naturalnego, w tym wody oraz gleby, a także potrzebą sięgania po nowe tereny, w tym cenne przyrodniczo.