Ostoje bioróżnorodności w Powiecie Krapkowickim

Jak wspierać bioróżnorodność lokalnie?
Ochrona bioróżnorodności to wspólne zadanie, wymagające współpracy władz, mieszkańców i organizacji. Najskuteczniejszą formą ochrony przyrody jest zachowanie naturalnych siedlisk w ich niezmienionej formie. W powiecie krapkowickim dużą rolę odgrywają rezerwaty, obszary Natura 2000, użytki ekologiczne i pomniki przyrody. Regularne monitorowanie gatunków, ograniczanie ingerencji w cenne tereny oraz ochrona korytarzy ekologicznych pozwalają utrzymać stabilność populacji roślin i zwierząt. Kluczowe jest też przeciwdziałanie presji człowieka, np. poprzez ograniczanie wycinek, ochronę starodrzewów czy zachowanie stref buforowych wokół siedlisk. Działania te wymagają współpracy samorządów, organizacji przyrodniczych i lokalnych społeczności.

Gogolińskie Gniewosze
Rezerwat przyrody Gogolińskie Gniewosze, położony na terenie gminy Gogolin w powiecie krapkowickim, stanowi pierwszy rezerwat faunistyczny w województwie opolskim. Obszar chroniony został utworzony 20 stycznia 2023 roku i obejmuje powierzchnię 28,18 hektara. Jego głównym celem jest zachowanie licznej populacji gniewosza plamistego (Coronella austriaca) wraz z jego siedliskiem. Badania potwierdziły obecność około 150 osobników, co czyni ją największą dotychczas odkrytą populacją tego gatunku w Polsce. Siedlisko gniewosza to zrekultywowane wyrobisko poeksploatacyjne kopalni wapienia, które tworzy bogatą mozaikę ekosystemów, w tym polany śródleśne z roślinnością kserotermiczną, bór mieszany świeży, zbiorniki wodne oraz rumosz skalny. Te warunki zapewniają gadowi miejsca do rozrodu, wygrzewania się, zimowania (hibernaculum) oraz doskonałą bazę żywieniową. O szczególnych wartościach tego miejsca świadczy również duża bioróżnorodność gatunkowa, obejmująca m.in. żabę zwinkę (Rana dalmatina), traszkę grzebieniastą (Triturus cristatus), rzekotkę drzewną (Hyla arborea), modliszkę (Mantis religiosa), a także cenne gatunki flory i grzybów, takie jak smardz stożkowaty (Morchella conica) czy pawężnica psia (Peltigera canina)

Rezerwaty przyrody
Oprócz faunistycznego Rezerwatu Przyrody Gogolińskie Gniewosze warte uwagi są również rezerwaty florystyczne. Są to najcenniejsze fragmenty środowiska, chronione w sposób szczególny, często ze względu na unikalne siedliska lub obecność rzadkich gatunków. W powiecie krapkowickim szczególnie wyróżnia się rezerwat Kamień Śląski, chroniący murawy kserotermiczne i ciepłolubne łąki z licznymi storczykami. Na jego terenie stwierdzono występowanie 130 gatunków roślin naczyniowych, w tym 10 gatunków chronionych. Wśród nich znajdują się m.in. takie gatunki jak lilia złotogłów (Lilium martagon), kruszczyk szerokolistny (Epipactis helleborine), buławnik wielkokwiatowy (Cephalanthera damasonium), gnieźnik leśny (Neottia nidus-avis) oraz przylaszczka pospolita (Hepatica nobilis). Rezerwat ten został powołany w celu zachowania ze względów naukowych i dydaktycznych lasu mieszanego ze stanowiskiem jarzęba brekinii (Sorbus torminalis).  Stosuje się tu ochronę czynną, m.in. koszenie i wypas, aby zapobiec zarastaniu siedlisk. Obszar ten jest także domem dla populacji susła moręgowanego oraz cennych gatunków ptaków i bezkręgowców. 

Z kolei Rezerwat Przyrody „Lesisko” to leśna perła Opolszczyzny, położona na stokach Chełma w gminie Zdzieszowice. Utworzony w 1997 roku, zajmuje 47,47 ha w granicach Parku Krajobrazowego Góra Świętej Anny oraz obszaru Natura 2000. Chroni on imponujące starodrzewia – ponad stuletnie buki osiągające do 30 metrów wysokości, spośród których około 20 drzew uznano za pomniki przyrody. Lesisko zachwyca buczyną sudecką i kwaśną buczyną niżową, a jego wilgotny mikroklimat sprzyja rozwojowi bogatej flory, w tym chronionych gatunków, takich jak wawrzynek wilczełyko (Daphne mezereum), konwalia majowa (Convallaria majalis), barwinek (Vinca minor) czy buławnik wielkokwiatowy (Cephalanthera damasonium). Rezerwat stanowi także oazę fauny – żyją tu jelenie, dziki, lisy, a także ponad 50 gatunków ptaków, w tym myszołów, jastrząb i dzięcioły. Charakterystyczne wąwozy krasowe nadają temu miejscu wyjątkowy krajobraz, a od 2018 roku obowiązuje tu plan ochrony z przewagą ochrony ścisłej.

Park Krajobrazowy – Góra Świętej Anny
Park Krajobrazowy „Góra Świętej Anny” to jedno z najcenniejszych przyrodniczo miejsc Opolszczyzny, a zarazem unikalna ostoja bioróżnorodności w powiecie krapkowickim. Utworzony w 1988 roku, obejmuje ponad 5700 hektarów terenów, w których łączą się wyjątkowe walory geologiczne, krajobrazowe i kulturowe. Najbardziej rozpoznawalnym symbolem jest wygasły wulkan z widocznym stożkiem tufów, będący częścią rezerwatu geologicznego. Park chroni bogactwo przyrody – od lasów bukowych i górskich łąk, przez rzadkie rośliny objęte ochroną, takie jak lilia złotogłów czy buławnik wielkokwiatowy, po liczne gatunki grzybów i porostów. Jest też ostoją fauny – żyją tu sarny, jelenie, borsuki, a także aż 10 gatunków nietoperzy oraz dziesiątki gatunków motyli, w tym chroniony modraszek arion. Obszar ten wyróżnia się także dziedzictwem kulturowym – to krajobraz, w którym natura i historia współtworzą harmonijną całość. Od 2004 roku park figuruje na liście Pomników Historii, a jednocześnie wchodzi w skład europejskiej sieci Natura 2000.

Obszar Chronionego Krajobrazu
Obszary chronionego krajobrazu obejmują tereny cenne przyrodniczo, ale użytkowane w sposób zrównoważony. W powiecie krapkowickim pełnią rolę bufora dla bardziej restrykcyjnych form ochrony, zapewniając spójność ekologicznej sieci regionu. Znajdują się tu doliny rzeczne, starodrzewy, łąki i pola śródleśne będące miejscem bytowania ptaków, owadów zapylających oraz drobnych ssaków. Ochrona krajobrazu sprzyja utrzymaniu tradycyjnych form rolnictwa i walorów turystycznych terenu.

Obszary Natura 2000
To europejska sieć terenów chronionych, ustanowiona dla ochrony siedlisk i gatunków o znaczeniu wspólnotowym. W powiecie krapkowickim obejmuje m.in. Łęg Zdzieszowicki z lasem jesionowo-wiązowym i starorzeczami, które są siedliskiem jelonka rogacza, pachnicy dębowej czy kozioroga dębosza. W Żywocickich Łęgach żyje aż 40 gatunków kózkowatych, w tym rzadkie bierki i dłużynki związane wyłącznie z lasami łęgowymi. Obszary te wspierają bogactwo ptaków, płazów, nietoperzy i roślin wodno-błotnych.

Pomniki przyrody
Pomniki przyrody to drzewa, krzewy, głazy czy źródła o wyjątkowych cechach. W parku zamku w Mosznej rosną 400-letni dąb szypułkowy i 200-letnia sosna wejmutka, uratowana przed rozłamaniem. W Obrowcu słyną dęby Chmielik i Pistulka, nazwane po lokalnych bohaterach. Takie okazy są ostoją bioróżnorodności – w starych pniach bytują rzadkie chrząszcze, grzyby i porosty, a dziuple zamieszkują ptaki i wiewiórki. Ciekawostką jest, że aby objąć pień moszniańskiego dębu, potrzeba pięciu dorosłych osób stojących w kręgu.

Zadanie współfinansowane z budżetu powiatu krapkowickiego.