- Na czym polega fizjoterapia geriatryczna?
- Fizjoterapia geriatryczna to specjalistyczna forma rehabilitacji skierowana do osób starszych, uwzględniająca zmiany związane z procesem starzenia oraz współistniejące choroby przewlekłe. Jej głównym celem jest utrzymanie jak najdłuższej samodzielności pacjenta, poprawa jakości życia oraz zapobieganie dalszej utracie sprawności. W praktyce oznacza to indywidualnie dobrany program terapii, który bierze pod uwagę nie tylko stan układu ruchu, ale także wydolność krążeniowo-oddechową, funkcje poznawcze, równowagę oraz ryzyko upadków. Fizjoterapia w tej grupie wiekowej często ma charakter kompleksowy i długoterminowy.
- Jakie korzyści dla osób w podeszłym wieku wynikają z tego rodzaju fizjoterapii?
- Regularna fizjoterapia u osób starszych przynosi wiele wymiernych korzyści np. poprawę sprawności ruchowej i siły mięśniowej, zmniejszenie bólu, szczególnie w chorobach zwyrodnieniowych, poprawę równowagi i zmniejszenie ryzyka upadków, ale też zwiększenie samodzielności w codziennych czynnościach. Wymierną korzyścią jest też poprawa wydolności krążeniowo-oddechowej. Fizjoterapia geriatryczna korzystnie wpływa także na zdrowie psychiczne i poczucie sprawczości. Warto podkreślić, że aktywność fizyczna działa również profilaktycznie, znacząco spowalnia procesy starzenia i ogranicza rozwój wielu chorób cywilizacyjnych np. otyłość. Profilaktycznie w fizjoterapii dobrze działają również masaże. Przyczyniają się do prawidłowej pracy mięśni i niwelują stres.
- Wspomniała Pani o tym, że jedną z korzyści wynikającej z fizjoterapii geriatrycznej i pracy ze specjalistą jest zmniejszenie u seniorów ryzyka upadków. Może Pani to rozwinąć?
- Jeżeli chodzi o zmniejszenie ryzyka upadków, jest to o tyle istotne, że upadek u osoby starszej może powodować np. złamanie lub uraz, który wyklucza taką osobę z aktywności na dłuższy czas, co dla osoby, u której wolniej dochodzi do regeneracji tkanek, może powodować dużą niesamodzielność. Wówczas konieczne może być wprowadzenie rehabilitacji pourazowej. Dobrze wiemy, że lepiej jest jednak zapobiegać niż leczyć. Jeżeli możemy zapobiec urazom albo nawet nauczyć osobę starszą bezpieczniejszego upadania, to zawsze będzie to działało na korzyść tej osoby w przyszłości. To jest o tyle istotne, że poprawa równowagi, wzmocnienie mięśni i edukacja mogą znacząco zmniejszać ryzyko upadków. Co ciekawe fizjoterapia geriatryczna, o czym jeszcze nie wspomniałam, ma także pozytywny wpływ na zdrowie psychiczne. Jest to z kolei o tyle istotne, że starsza osoba, która jest sprawna i potrafi samodzielnie wokół siebie wszystko zrobić, zadbać o to czego potrzebuje, będzie też pod względem psychicznym miała większe poczucie sprawczości, a zdrowie psychiczne w ogromnym stopniu przekłada się na zdrowie fizyczne.
- Czy na przykład na takim spotkaniu z fizjoterapeutą, specjalista może pokazać albo powiedzieć jak bezpiecznie upadać oraz jaką postawę najlepiej wówczas przyjąć?
- Tak, możemy dać jasne wskazówki, w jaki sposób doprowadzić do tego, żeby upadek był jak najmniej dotkliwy w skutkach oraz możemy nauczyć się też samodzielnego wstawania, bo musimy też pamiętać o tym, że nie wszyscy seniorzy są w stanie położyć się na ziemi i wstać z niej bez pomocy jakichś podparć mebli albo osób trzecich, a to też po takim upadku na przykład bywa istotne. Możemy zatem być pomocni w kwestii prewencji upadku, a także możemy nauczyć bezpieczniejszego upadania, chociaż wiadomo, że nie zawsze jest to możliwe, bo zazwyczaj dzieje się to szybko.
- Jak wygląda proces fizjoterapii geriatrycznej?
- Proces rozpoczyna się od dokładnej oceny funkcjonalnej pacjenta – obejmuje ona m.in. analizę chodu, równowagi, siły mięśniowej, zakresu ruchu oraz zdolności do wykonywania codziennych czynności. Na tej podstawie fizjoterapeuta dobiera indywidualny plan terapii, który może obejmować: ćwiczenia wzmacniające i poprawiające mobilność, trening równowagi i koordynacji, naukę bezpiecznego poruszania się i zapobiegania upadkom, terapię manualną oraz elementy treningu oddechowego i wydolnościowego. Taka terapia powinna być dostosowana do możliwości pacjenta – kluczowa jest regularność i bezpieczeństwo, a nie intensywność.
- Jakie ćwiczenia można wykonywać?
- Osoby starsze mogą wykonywać wiele prostych, bezpiecznych ćwiczeń zarówno w domu, jak i na świeżym powietrzu. Mam tu na myśli spacery (najprostsza i bardzo skuteczna forma aktywności), ćwiczenia wzmacniające z masą własnego ciała (np. wstawanie z krzesła), ćwiczenia równoważne (np. stanie na jednej nodze przy asekuracji), delikatne ćwiczenia rozciągające, nordic walking lub spokojna jazda na rowerze oraz ćwiczenia oddechowe. Jeśli chodzi na przykład o ćwiczenia wzmacniające z masą własnego ciała, to możemy zrobić sobie ćwiczenie wstawania z krzesła. Niby nie jest to trudne, natomiast jeżeli spróbujemy manewrować tempem, czyli będziemy bardzo powoli wstawać i bardzo powoli siadać, to już możemy całkiem dobrze „zmęczyć” mięśnie i zaangażować też znacznie bardziej mięśnie głębokie, a to już może być dobrym ćwiczeniem. Możemy wykonywać też ćwiczenia równoważne, czyli przy asekuracji, na przykład opierając się o futrynę drzwi, stanie na jednej nodze, to też może być dobre ćwiczenie. Warto jednak pamiętać, że jeżeli już chcemy podjąć jakąś aktywność, to chociaż ta jedna wizyta konsultacyjna u fizjoterapeuty może nam pomóc w tym, żeby wiedzieć dokładnie, co i jak robić.
- Podczas wykonywania ćwiczeń, na co należy zwrócić szczególną uwagę?
- Ważne jest to, aby dostosować intensywność ćwiczeń do swoich możliwości, dzięki temu można uniknąć bólu i przeciążeń. Warto także pamiętać o regularności ćwiczeń (lepiej krócej, ale systematycznie). W tym wszystkim kluczowe jest również bezpieczeństwo – mam tu na myśli stabilne podłoże, asekuracja, odpowiednie obuwie, zatem wszystko to, co ma nam pomóc a nie przeszkadzać w treningu. Dobrze jest pamiętać o tym, aby nie nakładać na siebie wszystkich ćwiczeń naraz, bo możemy przez to doprowadzić do przeciążenia. Przy chorobach przewlekłych trzeba oczywiście też pamiętać o konsultacji z fizjoterapeutą. Warto też ewentualnie odwiedzić innych specjalistów, być może też dietetyka lub jeżeli na przykład mamy dużo stresu na co dzień, no to także psychologa, bo stres też znacząco wpływa na ciało.
- Czy rehabilitacja geriatryczna wiąże się też z dostosowaniem odpowiedniej diety?
- Jeżeli podejmujemy się dodatkowych ćwiczeń, szczególnie tych wzmacniających, dobrze jest zadbać o to, żeby w naszej diecie było więcej białka, jeśli tego białka faktycznie brakuje. Zachęcam do tego, żeby w tej kwestii odwiedzić dietetyka. Dzięki temu interdyscyplinarnie możemy wspomagać naszych seniorów.
- Co moglibyśmy powiedzieć na temat fizjoterapii po zawałach serca, udarach mózgu, operacjach?
- W tych przypadkach fizjoterapia jest kluczowym elementem powrotu do sprawności. Po zawale serca: skupiamy się na stopniowym zwiększaniu wydolności, bezpiecznym treningu wysiłkowym i edukacji zdrowotnej. Po udarze mózgu rehabilitacja koncentruje się na odzyskiwaniu funkcji ruchowych, poprawie kontroli ciała, równowagi oraz samodzielności.
Po operacjach (np. ortopedycznych) celem jest przywrócenie zakresu ruchu, siły i funkcji operowanego obszaru oraz zapobieganie powikłaniom. W każdym z tych przypadków kluczowe jest wczesne rozpoczęcie rehabilitacji, indywidualizacja terapii oraz współpraca zespołu medycznego.
- Na całym świecie obserwuje się postępujący proces starzenia się społeczeństwa, jest to wyraźnie zaznaczone także w Polsce. Czy stawia to przed rehabilitacyjną opieką zdrowotną nowe wyzwania związane z zapewnieniem świadczeń zdrowotnych?
- Zdecydowanie tak. Starzenie się społeczeństwa to jedno z największych wyzwań współczesnej opieki zdrowotnej. W praktyce oznacza to rosnące zapotrzebowanie na usługi rehabilitacyjne, większą liczbę pacjentów z chorobami przewlekłymi i wielochorobowością, konieczność rozwijania opieki długoterminowej i środowiskowej oraz potrzebę edukacji zdrowotnej i profilaktyki. Postępujący proces starzenia się społeczeństwa dla fizjoterapii jest zarówno wyzwaniem, jak i szansą. Rola fizjoterapeuty staje się coraz bardziej istotna nie tylko w leczeniu, ale też w zapobieganiu niesprawności i utracie niezależności u osób starszych. To co ważne, to edukacja również ludzi w średnim wieku, a nawet młodszych, że już teraz dokonując codziennych wyborów mają realny wpływ na to jak będzie wyglądała jesień ich życia.
- Dziękuję za rozmowę.
Zadanie współfinansowane z budżetu powiatu krapkowickiego.
Napisz komentarz
Komentarze