Użytek ekologiczny Stara Odra

Co to jest użytek ekologiczny?
Użytek ekologiczny jest jedną z form ochrony przyrody. Objęcie terenu mianem użytku ekologicznego ma za zadanie ochronę ekosystemów mających znaczenie dla zachowania niezwykłych typów siedlisk, m.in. ekosystemów wodnych, np. starych zbiorników wodnych, starorzeczy, śródpolnych oczek wodnych, a także innych siedlisk cennych przyrodniczo, czyli skarp, kamieńców, płatów nieużytkowanej roślinności, bagien, torfowisk, wydm oraz kęp drzew i krzewów. Użytki ekologiczne pełnią ważną funkcję przyrodniczą, a mianowicie mogą stanowić wyspy lub korytarze migracyjne dla organizmów. 

Stara Odra
Jednym z przykładów niezwykłych użytków ekologicznych jest użytek ekologiczny o nazwie Stara Odra. Użytek ten znajduje się w powiecie krapkowickim, w gminie Walce. Jest to młody użytek ekologiczny powołany w 2001 roku. Użytek ten ma 1,5 kilometra długości. Jest to urokliwy i niedoceniany zakątek będący miejscem do życia dla wielu gatunków roślin i zwierząt. Użytek ten powstał niemalże przez przypadek – teren z meandrującą Odrą został pozostawiony samopas, dzięki czemu nie został tknięty przez człowieka i w ten sposób pozostał ostoją dzikiej flory i fauny.

Dlaczego chronimy starorzecza?
Starorzecza na terenie użytku ekologicznego Stara Odra często przyjmują formę meandrycznych form. Są to tereny podmokłe i zalewowe, dzięki czemu organizmy żyjące na tym terenie mają stały dostęp do wody. Co ciekawe, klimat panujący w tym użytku ekologicznym jest cieplejszy niż w ościennych krainach geograficznych, co ma związek z panującymi na tym obszarze niezwykle korzystnymi warunkami do życia. Wyjątkowe warunki sprzyjają występowaniu na tym obszarze cennych przyrodniczo siedlisk takich jak: żyzne zbiorniki wodne, ziołorośla nadrzeczne, płaty lasów łęgowych, czyli łęgi oraz łąki niżowe i górskie. 

Gatunki chronionych roślin 
Niezwykłe warunki panujące na tym terenie stanowią ogromne wsparcie dla organizmów. Na tym obszarze opisanych zostało aż 300 gatunków roślin, w tym 5 chronionych gatunków roślin naczyniowych takich jak: czosnek niedźwiedzi, arcydzięgiel litwor nadbrzeżny, zimowit jesienny, objęty ścisłą ochroną i należący do krytycznie zagrożonych w województwie opolskim kosaciec syberyjski oraz grzybienie białe. Na uwagę zasługują także rzadkie gatunki mszaków: mokradłoszka zaostrzona, brodawkowiec czysty oraz pędzliczek szerokolistny, który występuje niezwykle rzadko – stwierdzono występowanie tylko kilku stanowisk tego gatunku mszaka w województwie opolskim. Ponadto na terenie użytku stwierdzono obecność szurpka otwartego, czyli gatunku mszaka żyjącego na drzewach i występującego na obszarze województwa opolskiego bardzo rzadko. Na tym terenie stwierdzono aż 70 gatunków grzybów.

Co w trawie piszczy?
Starorzecza charakteryzują się niespotykanym nigdzie indziej składem gatunkowym roślin i zwierząt. Obserwując linię brzegową, możemy natrafić na ciekawe gatunki ślimaków, takie jak błotniarka stawowa, zatoczek rogowy oraz żyworódka. Użytek ekologiczny Stara Odra jest miejscem chętnie wybieranym przez wędkarzy. Starorzecza obfitują w ciekawe gatunki ryb, m.in. szczupaka, suma, okonia, kózkę, leszcza oraz karpia. Na tym obszarze stwierdzono obecność bogatej entomofauny liczącej prawie 60 gatunków. Różnorodność owadów na tym terenie związana jest z obecnością roślin żywicielskich. Rdest wężownik stanowi roślinę żywicielską dla czerwończyka fioletka, a krwiściąg lekarski jest istotny dla dwóch gatunków modraszków - telejusa oraz nausitousa. Podczas spaceru po Starej Odrze spotkamy również ważne gatunki dzikich zapylaczy, głównie błonkówek, takich jak: trzmiel ogrodowy, trzmiel ziemny, trzmiel kamiennik oraz trzmiel gajowy. Spośród obecnych tutaj gatunków motyli wartym uwagi jest czerwończyk nieparek będący pod ścisłą ochroną gatunkową oraz będący przedmiotem zainteresowania Unii Europejskiej. Oprócz ciekawych gatunków owadów podczas spaceru wzdłuż Starej Odry powinniśmy dokładnie patrzeć pod nogi. Na obszarze użytku ekologicznego dostrzec możemy trzy gatunki płazów: żabę zieloną i trawną, a także ropuchę szarą. Na uwagę zasługują tu także obecne gady: jaszczurka zwinka i zaskroniec zwyczajny. Chociaż zaskroniec jest wężem, nie powinniśmy się go bać – nie jest jadowity i jest zupełnie niegroźny. Pamiętajmy również, aby nie niepokoić zwierząt na terenie użytku ekologicznego, ponieważ to miejsce stanowi dla nich ostoję i to my jesteśmy gośćmi w ich domu.  

Ptaki Starej Odry
Jeżeli nasz spacer odbywa się poza ciepłymi dniami wiosennymi i letnimi, to nie mamy czego żałować. Chociaż nie uda nam się zobaczyć większości zwierząt to jednak nic straconego! Przez cały rok można tutaj podziwiać imponującą ornitofaunę. Oprócz znanych wszystkim ptaków takich jak gołębie czy kaczka krzyżówka możemy podziwiać tutaj naprawdę rzadkie gatunki ptaków. Wśród dużych ptaków spotkać możemy łabędzia niemego oraz czaplę białą. Szczególnie ciekawym gatunkiem polującym nad brzegami wód jest zimorodek. Ten niebieski mały ptak jest wyjątkowo sprytnym łowcą polującym na ryby w wodzie.

Jesienią wybierz się na zimowity
Zimowit wiosenny to gatunek będący pod częściową ochroną gatunkową. Jako gatunek zwiastujący zimę można podziwiać go od sierpnia aż do października. Zimowity jesienne tworzą piękne fioletowe kobierce. Obserwacja zimowitów to znakomity pretekst do odwiedzenia urokliwego użytku ekologicznego Stara Odra, nawet gdy temperatury za oknem staną się niskie. Pamiętajmy o tym, aby nie dotykać oraz nie niszczyć zimowitów. Zimowit jest rośliną trującą – zawiera kolchicynę, substancję, której przedawkowanie prowadzi do śmierci. 

Zagrożenia dla fauny i flory
Jednym z największych zagrożeń dla rodzimej fauny i flory Starej Odry są gatunki inwazyjne. Gatunki inwazyjne to gatunki obcego pochodzenia, czyli naturalnie występujące w innych częściach świata. Gatunki te często masowo kolonizują dany obszar, intensywnie się rozmnażając i wydając na świat liczne potomstwo. Zmieniają skład gatunkowy na zdominowanym przez siebie terenie. Gatunki rodzime nie mają szans z napastnikiem, co często jest powodem ich zagrożenia, a nawet całkowitego wyginięcia. Dlatego tak ważne jest usuwanie ze środowiska gatunków obcych i inwazyjnych. Spośród roślin inwazyjnych obecnych na terenie użytku ekologicznego Stara Odra opisanych zostało aż 15 gatunków, m.in. klon jesionolistny, niecierpek gruczołowaty i drobnokwiatowy, robinia akacjowa czy nawłoć kanadyjska.