Nic o nas bez nich, czyli jak przyroda świadczy usługi człowiekowi

Co to są usługi ekosystemowe?

Usługi ekosystemowe to podstawowe usługi świadczone przez cały ekosystem, czyli przez przyrodę ożywioną i nieożywioną, służące człowiekowi. Bez działania ekosystemów w wielu przypadkach człowiek nie byłby w stanie przeżyć. Spojrzenie na ekosystemy jak na ogromną fabrykę poprzez bilans zysków i strat jest nam potrzebne, aby zrozumieć, że popełniane przez nas błędy i nadużycia szkodzą fabryce: czyli całej jej infrastrukturze, jej pracownikom i zasobom fabryki. Aby fabryka działała jak naoliwiona maszyna, potrzebna jest praca wszystkich pracowników dla dobra ogółu. Każda osoba „na gapę” wykorzystująca innych pracowników fabryki oraz jej dobra, a niedająca nic w zamian od siebie będzie zaburzała cały ekosystem fabryki, aż w którymś momencie może dojść do nadużyć, a w konsekwencji do likwidacji i zamknięcia fabryki. Spośród najważniejszych usług ekosystemowych wymienić należy usługi zaopatrywania, czyli zasoby, które są potrzebne ludziom do przeżycia, takie jak żywność, woda, surowce naturalne czy leki. Kolejnymi są usługi wspierające, czyli procesy, które pośrednio pozwalają na eksploatację zasobów naturalnych, takie jak produkcja pierwotna, czyli produkowanie przez rośliny i inne organizmy fotosyntetyzujące materii organicznej. Do produkcji pierwotnej zaliczyć możemy również inne procesy niezbędne do produkowania żywności takie jak na przykład zapylanie. Do ważnych usług ekosystemowych należą usługi regulacyjne, które stanowią naturalne mechanizmy odpowiedzialne za regulację klimatu, cyrkulację substancji odżywczych i wody, regulację liczebności organizmów, zapobieganie powodziom. Do często pomijanych, lecz równie ważnych usług należą usługi kulturowe, czyli korzyści, jakie ludzie uzyskują ze środowiska naturalnego dla celów rekreacyjnych, kulturalnych i duchowych. 

Przykładowa usługa: zapylanie

Jako że usługi ekosystemowe możemy przeliczyć na pieniądze, uświadamiają nam one, jak bardzo człowiek jest zależny od świata przyrody i bez niej staje się zupełnie bezradny. Powszechnie uważa się, że usługi ekosystemowe mają wartość dwukrotnie wyższą niż produkt globalny brutto, a współczynnik kosztów do korzyści finansowych tych usług stanowi proporcję 100:1. Szacując wartości usług ekosystemowych na podstawie procesu zapylania roślin przez owady i inne małe zwierzęta, okazuje się, że usługi związane z zapylaniem roślin przez owady mają bardzo wysoką wartość ekonomiczną. Zapylanie to proces przenoszenia pyłku kwiatowego pomiędzy osobnikami roślin. Oszacowano, że usługi zapylania roślin przez pszczoły stanowią wartość od dziesięciu do piętnastu razy wyższą niż wartość produkcji miodu przez te owady. W Polsce w 2005 roku wartość usługi zapylania przez pszczoły wynosiła 698,7 milionów dolarów, a w 2013 roku 1784 milionów dolarów. Biorąc pod uwagę wartość pracy pszczół nad zapylaniem kwiatów kawy arabskiej, z której owoców produkowany jest popularny napój, wynosi ona 361 dolarów na hektar rocznie. Dodatkowo wzięto pod uwagę pracę ptaków zjadających larwy szkodników i udowodniono, że bez udziału zwierząt na plantacjach kawy plony spadały nawet o 25%, a straty zostały wycenione na ponad tysiąc dolarów na hektar. Zarówno proces zapylania, jak i inne procesy z udziałem zwierząt nabierają nowego znaczenia, jeżeli weźmiemy pod uwagę spadek bioróżnorodności wśród wielu ich gatunków, w tym zwierząt zapylających ze względu na m.in. ich masowe wymieranie. 

Puszcza Białowieska

Puszcza Białowieska stanowi najcenniejszy przyrodniczo obszar leśny w Polsce i jest ostatnią w Europie pozostałością lasów naturalnych. Jedną z usług ekosystemowych świadczonych przez Puszczę jest pozyskiwanie drewna. Przychody z tego tytułu wynoszą nawet 5 milionów złotych rocznie. Jednak drewno to nie jest wszystko. Drugą ważną funkcją tego naturalnego lasu jest rekreacja. Pojedyncza wizyta w Puszczy to koszt około 105 zł na osobę. W związku z tym przy 100 tysiącach odwiedzin rocznie daje to korzyści z tytułu funkcji rekreacyjnych na poziomie 11,5 mln zł rocznie. Jest to kwota minimalna. Puszcza jako zasób generujący korzyści finansowe może zarabiać prawie 300 milionów złotych, co stanowi kwotę prawie trzykrotnie wyższą od wartości sprzedaży drewna oraz 27-krotnie więcej od średnich korzyści ekonomicznych generowanych przez Nadleśnictwo Białowieża.

Zrównoważony rozwój

Wspominając o zrównoważonym rozwoju, nasuwa się pytanie: „Czy w ogóle jest możliwy?”. Człowiek w XXI wieku nastawiony jest przede wszystkim na zysk i opłacalność swojej działalności. Zrównoważony rozwój stanowi doktrynę ekonomii zakładającą obecną jakość życia na poziomie, który nie będzie wpływał na pogorszenie się jakości życia u przyszłych pokoleń. W kontekście usług ekosystemowych jest to o tyle istotne, iż wiedza o funkcjonowaniu ekosystemów jest niezbędna do utrzymania jakości życia na stałym i wysokim poziomie. Nie jest możliwe nadszarpnięcie zdrowia naszej planety bez trwałych konsekwencji dla nas samych. W związku z tym powinnyśmy podejmować szereg zabiegów ratujących życie na Ziemi. Ekosystemy to niezwykle skomplikowane sieci powiązanych ze sobą organizmów i ich środowiska życia. Zaniedbanie choćby najmniejszego występującego w tym łańcuchu ogniwa może być nieodwracalnym i katastrofalnym w skutkach zdarzeniem. 

Zadanie współfinansowane z budżetu powiatu krapkowickiego.

Zanim skomentujesz przeczytaj całość w aktualnym wydaniu Tygodnika Krapkowickiego z 24 października - e-wydanie dostępne tutaj.