Czy w powiecie krapkowickim zabraknie wody? Eksperci ostrzegają: żyjemy na „wodnym kredycie”

W niedzielę, 22 marca, obchodzimy Światowy Dzień Wody. To dobra okazja, by zadać niewygodne pytanie: czy w regionie, gdzie Odra wydaje się gwarancją bezpieczeństwa, naprawdę mamy wody pod dostatkiem? Eksperci nie mają złudzeń – Polska od lat żyje ponad swoje hydrologiczne możliwości, a skutki tej polityki zaczynają być coraz bardziej odczuwalne także lokalnie.

Przez lata uczono nas jednego: wodę trzeba jak najszybciej odprowadzić. Z pól, z miast, z podwórek. Dziś wiemy, że ten model – choć kiedyś racjonalny – zamienił się w system przypominający „dziurawe wiadro”. Woda zamiast zasilać glebę i wody podziemne, odpływa rowami i rzekami prosto do Bałtyku.

Efekt? Polska znajduje się na granicy tzw. stresu wodnego. Według danych ONZ, bezpieczny poziom to 1,7 tys. m³ wody na mieszkańca rocznie. W Polsce to zaledwie 1,6 tys., a w latach suchych – nawet 1,1 tys. m³. To poziom, który w praktyce oznacza realne zagrożenia dla gospodarki i codziennego życia.

Woda ucieka szybciej, niż jesteśmy w stanie ją odzyskać

Eksperci mówią wprost: od co najmniej dekady żyjemy na „wodnym kredycie”. – „Z wodnym kredytem jest trochę jak z zadłużaniem budżetu. Pomimo długu ciągle zaciągamy kredyt, a pojedyncze bardziej mokre miesiące nie rozwiązują problemu” – tłumaczy ekohydrolog Sebastian Szklarek.

Główne przyczyny? Znane od lat, ale wciąż niedostatecznie adresowane:

• setki tysięcy kilometrów rowów melioracyjnych, które działają jak drenaż,
• wyprostowane rzeki, które zamiast zatrzymywać wodę – przyspieszają jej odpływ,
• osuszone mokradła, które kiedyś były naturalnymi magazynami,
• oraz „betonoza” w miastach i wsiach.

W praktyce oznacza to jedno: zatrzymujemy zaledwie około 7% wody opadowej. Reszta znika.

Problem, który widać także lokalnie

Choć powiat krapkowicki nie znajduje się wśród najbardziej dotkniętych regionów kraju, symptomy są coraz bardziej widoczne. Mieszkańcy zauważają:

• dłuższe okresy bez opadów,
• niższe stany wód w rzekach i zbiornikach,
• przesuszone gleby,
• a miejscami nawet spadki ciśnienia w kranach w okresach letnich.

To nie są pojedyncze incydenty, lecz element szerszego trendu.

Rolnictwo i ceny żywności pod presją

Najbardziej odczuwają to rolnicy. Straty spowodowane suszą przekraczają rocznie 3 miliardy złotych, a w najgorszych latach sięgają nawet 11 miliardów.

– Bez skutecznych działań do 2050 roku spadki plonów na poziomie 16–20% mogą stać się normą – ostrzega Adrianna Wrona z Instytutu Zrównoważonej Gospodarki.

To z kolei oznacza jedno dla mieszkańców: wyższe ceny żywności. Już dziś 88% Polaków uważa, że susze mają wpływ na ceny w sklepach.

Woda to także prąd i bezpieczeństwo

Problem wody nie kończy się na rolnictwie. Dotyka także energetyki. Elektrownie potrzebują ogromnych ilości wody do chłodzenia. Przy niskich stanach rzek mogą ograniczać produkcję energii.

Scenariusz? Lokalnie niewidoczny, ale realny: ograniczenia w dostawach prądu, czyli tzw. blackouty.

Czy grożą nam „puste krany”?

To już się wydarzyło – i to nie gdzieś daleko. W 2019 roku w Skierniewicach zabrakło wody dla mieszkańców. Latem 2025 roku blisko 150 gmin wprowadziło zakazy podlewania.

W badaniach aż 56% Polaków obawia się, że w ciągu dekady problemy z dostępem do wody mogą dotknąć także ich okolic.

Jest rozwiązanie. Ale wymaga zmiany myślenia

Eksperci są zgodni: zamiast odprowadzać wodę – musimy ją zatrzymywać. I to jak najbliżej miejsca, gdzie spada.

Proponowany model to tzw. „gąbka krajobrazowa”, czyli:

• odtwarzanie mokradeł i torfowisk,
• przywracanie naturalnych meandrów rzek,
• rozwój zielono-błękitnej infrastruktury w miastach,
• oraz zatrzymywanie wody w glebie na terenach rolnych.

– Woda jest zasobem skończonym, jak ropa. Musimy ją magazynować i dbać o jej jakość – podkreśla dr Urszula Biereżnoj-Bazille.

Lokalna odpowiedzialność zaczyna się tu i teraz

Choć problem ma skalę krajową, rozwiązania zaczynają się lokalnie. Każdy rów, każda działka, każda decyzja o zagospodarowaniu terenu ma znaczenie.

Dziś pytanie nie brzmi już „czy zabraknie wody”, ale „kiedy i jak bardzo to odczujemy”.

Światowy Dzień Wody to nie tylko symboliczna data. To moment, w którym powinniśmy sobie uświadomić jedno: rachunek za lata zaniedbań właśnie zaczyna trafiać do skrzynki. I wszystko wskazuje na to, że będzie wysoki.

Q&A: Kryzys wodny w Polsce – najważniejsze pytania i odpowiedzi (Światowy Dzień Wody 2026)

Czym jest „wodny kredyt”, o którym mówią eksperci?
To sytuacja, w której zużywamy i odprowadzamy więcej wody, niż natura jest w stanie odtworzyć. Polska od co najmniej dekady ma ujemny bilans wodny – „pożyczamy” wodę z przyszłości, a skutki tego zaczynają być coraz bardziej odczuwalne.

Czy Polska naprawdę jest krajem ubogim w wodę?
Tak. Według danych ONZ próg tzw. stresu wodnego wynosi 1,7 tys. m³ wody na mieszkańca rocznie. W Polsce to średnio ok. 1,6 tys. m³, a w latach suchych spada nawet do 1,1 tys. m³. To poziom uznawany za krytyczny.

Dlaczego mimo opadów wody wciąż brakuje?
Bo nie potrafimy jej zatrzymywać. Około 93% wody opadowej odpływa szybko do rzek i dalej do Bałtyku. Winne są m.in. rowy melioracyjne, wyprostowane rzeki oraz uszczelnione powierzchnie w miastach.

Czy zmiana klimatu ma tu znaczenie?
Ogromne. Wyższe temperatury zwiększają parowanie, a opady są coraz bardziej gwałtowne i krótkotrwałe. Woda spływa po wysuszonej ziemi, zamiast w nią wsiąkać, co pogłębia zarówno susze, jak i ryzyko podtopień.

Jakie są najbardziej widoczne skutki problemów z wodą?
Polacy najczęściej zauważają:

• dłuższe okresy bez deszczu,
• wysychające rzeki, stawy i rowy,
• problemy rolników z suszą,
• spadki ciśnienia w kranach, a nawet przerwy w dostawach wody.

Czy grożą nam realne braki wody w kranach?
Takie sytuacje już się zdarzały – np. w Skierniewicach w 2019 roku. Latem 2025 roku blisko 150 gmin wprowadziło ograniczenia w zużyciu wody. Eksperci ostrzegają, że bez zmian takie przypadki mogą się powtarzać.

Jak niedobór wody wpływa na ceny żywności?
Bezpośrednio. Susza powoduje straty w rolnictwie przekraczające średnio 3 mld zł rocznie, a w najgorszych latach nawet 11 mld zł. Mniejsze plony oznaczają wyższe ceny w sklepach – już dziś zauważa to 88% Polaków.

Czy brak wody może wpłynąć na dostawy prądu?
Tak. Elektrownie potrzebują dużych ilości wody do chłodzenia. Przy niskim stanie rzek mogą ograniczać produkcję energii, co zwiększa ryzyko przerw w dostawach prądu.

Dlaczego rowy melioracyjne są dziś problemem?
Bo zamiast pomagać, często działają jak drenaż. Sieć o długości nawet 300 tys. km nieustannie odprowadza wodę z krajobrazu, wysuszając gleby, lasy i tereny podmokłe.

Co się stało z naturalnymi „magazynami wody”?
Zostały w dużej mierze zniszczone. Ponad 85% mokradeł w Polsce osuszono, choć to one były najefektywniejszym sposobem zatrzymywania wody w krajobrazie.

Na czym polega rozwiązanie problemu?
Eksperci wskazują na tzw. model „gąbki”, czyli zatrzymywanie wody tam, gdzie spada. Kluczowe działania to:

• odtwarzanie mokradeł i torfowisk,
• przywracanie naturalnych rzek,
• rozwój zielono-błękitnej infrastruktury,
• poprawa retencji wody w rolnictwie.

Czy rolnicy mogą być częścią rozwiązania?
Tak – i są kluczowi. – „Zamiast wypłacać odszkodowania, powinniśmy inwestować w zatrzymywanie wody w glebie” – podkreśla Aleksandra Leszczyńska z Centrum Ochrony Mokradeł. Pomóc mogą m.in. systemy zastawek czy rolnictwo bagienne.

Czy działania lokalne mają sens?
Zdecydowanie tak. Nawet niewielkie inwestycje – jak ogrody deszczowe czy zatrzymywanie wody na działkach – w skali kraju mogą znacząco poprawić sytuację wodną.

Co się stanie, jeśli nic nie zrobimy?
Eksperci nie mają wątpliwości:

• wzrosną ceny żywności,
• pojawią się problemy z wodą i energią,
• ograniczony zostanie rozwój gospodarczy.

Krótko mówiąc – rachunek za „wodny kredyt” będzie coraz wyższy.

Czy Polacy dostrzegają problem?
Tak. Aż 91% uważa, że dostęp do wody to kwestia bezpieczeństwa państwa, a 86% oczekuje od władz konkretnych działań w tym zakresie.

Najważniejszy wniosek?
Woda przestaje być oczywistym zasobem. Staje się strategicznym dobrem, o które trzeba świadomie dbać – zarówno na poziomie państwa, jak i każdej lokalnej społeczności.