Słodka Wielkanoc: Babka, mazurek i śląskie desery, które przetrwały pokolenia

Babka – klasyk wielkanocny

Nie ma polskiej Wielkanocy bez babki – drożdżowego ciasta z charakterystycznym otworem w środku i obfitą warstwą lukru. Dawniej pieczono ją w Wielki Piątek, używając dużej ilości jaj symbolizujących nowe życie i dostatek. Jej przygotowanie owiane było przesądami: mężczyzna w pobliżu pieca mógł sprawić, że ciasto nie wyrośnie, a gospodyni mierzyła się nie tylko z kulinarnym wyzwaniem, lecz także z dumą i tradycją.

Na Opolszczyźnie popularna jest babka zista – ucierana lub piaskowa, z dodatkiem migdałów, skórki i soku z cytryny, co pokazuje wpływy kuchni niemieckiej.

Śląskie kołocze i kruche keksy

Na wielkanocnych stołach pojawiały się także drożdżowe kołocze śląskie, a po II wojnie światowej zaczęły gościć biszkopty czy serniki. Popularne były też kruche ciastka – keksy, wyciskane przez maszynkę do mięsa, przygotowywane na święta, wesela, chrzciny i komunie. Ich zaletą była trwałość – można je było przechowywać długo w szczelnych pojemnikach.

Szpajza – tradycyjny deser bez pieczenia

Szpajza śląska to puszysty, jajeczny deser, często podawany w wersji cytrynowej (cytronszpajza) lub czekoladowej. Przygotowuje się go z ubitych białek, żółtek, cukru i żelatyny. Wymaga wysokiej precyzji i świeżych, dobrze umytych jaj. Szpajza serwowana była głównie podczas świąt i uroczystości rodzinnych.

Mazurek i pascha w tradycji kresowej

W tradycji kresowej królował mazurek – kruche ciasto obficie dekorowane masą kajmakową, powidłami i migdałami, często w kształcie wiosennych gałązek bazi. Wyjątkowy był mazurek wodny, którego ciasto zanurzano w zimnej wodzie studni dla uzyskania charakterystycznej struktury.

Na kresowych stołach pojawiała się też pascha – deser z sera, formowany w kształt piramidy, symbolizujący grób Chrystusa.

Skromna Wielkanoc – znaczenie zwyczajów

Nie wszędzie święta były bogato zastawione. Mieszkanka Przysieczy, Edeltrauda Gambka, wspomina skromne, ale symboliczne święta: obiad z mięsem z kaczki lub gęsi oraz drożdżową struclę z makiem – mołobabę – i kołacz pieczony od Wielkiego Piątku.

Większą wagę przywiązywano do zwyczajów, np. rytuału cedronu – porannego obmycia się w strumyku w Wielki Piątek w milczeniu, co miało oczyszczać zarówno ciało, jak i ducha.