Drugie życie elektrośmieci

Skala wyzwania i ukryte bogactwo
Elektrośmieci to jeden z najszybciej rosnących problemów środowiskowych. Każdego roku na świecie powstaje od 20 do 50 mln ton zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego, a w samej Unii Europejskiej – blisko 8 mln ton. Co więcej, ilość tych odpadów rośnie nawet trzykrotnie szybciej niż odpadów komunalnych. Dzieje się tak między innymi dlatego, że coraz częściej wymieniamy urządzenia na nowe – komputer, który jeszcze pod koniec lat 90. służył średnio siedem lat, dziś użytkowany jest zaledwie przez 2–3 lata.
Zużyta elektronika to jednak nie tylko problem, ale także cenne źródło surowców i oszczędność zasobów. Skuteczny odzysk surowców mineralnych i metali szlachetnych pozwala na redukcję emisji CO2, oszczędność energii i ochronę wyczerpujących się zasobów naturalnych. W elektroodpadach znajduje się nawet 60 różnych pierwiastków, w tym metale szlachetne i metale ziem rzadkich.  Dla przykładu z miliona telefonów komórkowych można odzyskać około 350 kg srebra, 34 kg złota oraz aż 16 ton miedzi. Znajdują się w nich również pierwiastki wykorzystywane do produkcji nowoczesnych technologii, takie jak neodym (silniki aut hybrydowych), lantan (akumulatory)  czy europ (ekrany LCD). Ich odzyskiwanie jest znacznie bardziej opłacalne i mniej obciążające dla środowiska niż wydobycie z naturalnych złóż.

Zasada 3R
Podstawą nowoczesnego gospodarowania odpadami jest zasada 3R, wywodząca się z trzech angielskich słów: reduce (ograniczaj), reuse (użyj ponownie) i recycle (poddaj recyklingowi). To właśnie ona wyznacza kolejność działań – składowanie odpadów powinno być ostatecznością. Najważniejszym krokiem jest reduce, czyli rozsądne korzystanie z zasobów. Oznacza to świadome zakupy, wybieranie trwałych produktów oraz korzystanie z urządzeń tak długo, jak to możliwe. Gdy sprzęt przestaje być potrzebny lub wymaga naprawy, warto zastosować zasadę reuse. Wiele urządzeń lub ich części można odnowić, naprawić i ponownie wykorzystać, dzięki czemu wracają do obiegu, a produkcja nowych wyrobów wymaga mniej energii i surowców.  Jeśli ponowne użycie nie jest możliwe, pozostaje recycle, czyli recykling materiałowy. Pozwala on odzyskać cenne metale i inne surowce zawarte w zużytym sprzęcie. Zgodnie z unijnymi przepisami Polska systematycznie zwiększa poziom zbiórki i przetwarzania elektroodpadów – obecnym celem jest zebranie 65% średniorocznej masy sprzętu wprowadzanego na rynek.

Co zrobić z elektroodpadami?
W wielu domach zalegają stare telefony, zepsute zabawki elektroniczne, przewody, ładowarki, żarówki, baterie czy niedziałający sprzęt RTV i AGD. Często odkładamy je „na później”, a z czasem stają się jedynie niepotrzebnym odpadem zajmującym cenną przestrzeń. Tymczasem elektrośmieci nie mogą trafiać ani do odpadów zmieszanych, ani do pojemników na metale i tworzywa sztuczne. Ich porzucanie w środowisku jest szczególnie niebezpieczne, ponieważ zawarte w nich substancje mogą zanieczyszczać glebę i wodę. Dlatego również w powiecie krapkowickim właściwe zbieranie i przekazywanie elektrośmieci jest ważnym elementem ochrony środowiska. Każde oddane urządzenie to nie tylko mniej odpadów zagrażających przyrodzie, ale także większa szansa na odzyskanie cennych surowców, które mogą zostać ponownie wykorzystane.
Mieszkańcy powiatu krapkowickiego mogą bezpłatnie oddawać zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny do Punktu Selektywnego Zbierania Odpadów Komunalnych (PSZOK) przy ul. Limanowskiego 61 oraz ul. Piastowskiej 38c – z których korzystają mieszkańcy miasta i okolicznych sołectw. Małe zużyte baterie przyjmują również sklepy prowadzące ich sprzedaż oraz specjalne pojemniki ustawione w wybranych szkołach i placówkach. 

Dużym zainteresowaniem cieszą się także lokalne akcje promujące prawidłową zbiórkę elektroodpadów. W tym roku mieszkańcy Gogolina mogli wymienić zużyty sprzęt na kwiaty, zioła i rodzime drzewka, a podczas innych inicjatyw – otrzymać bilety na wydarzenia kulturalne. Takie przedsięwzięcia pokazują, że troska o środowisko może iść w parze z aktywnością lokalnej społeczności, a każdy oddany elektrośmieć to realny wkład w ochronę cennych zasobów naturalnych.

Zadanie współfinansowane z budżetu powiatu krapkowickiego.